به گزارش راه شلمچه، آیت الله سیدرضا موحد ابطحی صهر مرحوم آیت الله سید محمدرضا گلپایگانی و نوه آیت الله فقیه احمد آبادی(صاحب مکیال المکارم) روز دوشنبه(18 آبان 1405) و در ایام فاطمیه درگذشت.
در روزهایی که آسمان دلهای ارادتمندان خاندان عصمت و طهارت علیهمالسلام به سوگ شهادت صدیقه کبری حضرت فاطمه زهرا سلاماللهعلیها نشسته است، خبر ارتحال غمبار عالم ربانی، فقیه ولایی، دلداده آستان فاطمی و شیفته حضرت ولیعصر ارواحنا فداه، حضرت آیتالله آقای حاج سید محمدرضا موحد ابطحی اصفهانی، اعلیالله مقامهالشریف، داغی جانکاه و اندوهی جانسوز بر دل نشاند.
عالم ربانی، فقیه ولایی، دلداده آستان عصمت و طهارت، اشکریز غربت اهلبیت علیهمالسلام و دلباخته حضرت بقیةالله الأعظم ارواحنا فداه، حضرت آیتالله حاج سید محمدرضا موحد ابطحی اصفهانی، از چهرههای اصیل، ریشهدار و وارسته مکتب اهلبیت علیهمالسلام بود که سراسر عمر پربرکت خویش را در مسیر تحصیل و ترویج معارف دینی، پاسداری از حریم ولایت، خدمت به ساحت مقدس عترت و نشر فرهنگ انتظار سپری ساخت و به همراه برادران بزرگوارش از احیاگران شعائر فاطمی به شمار میرفت.
آن فقید سعید، از تبار پاک سادات موسوی و برخاسته از خاندانی دیرپا در علم و فضیلت، نواده شهید انتظار، صاحب مکیال المکارم و از خاندان علمی موحد ابطحی بود؛ خاندانی که نام آن با علم، تقوا، مرجعیت و ارادت ریشهدار به آستان اهلبیت، پیوندی ناگسستنی دارد. ایشان فرزند فقیه، مفسر و حکیم شهیر اصفهان، مرحوم آیتالله حاج آقا مرتضی موحد ابطحی قدسسره، برادر عالم و فقیه برجسته، حضرت آیتالله العظمی سید محمدباقر موحد ابطحی قدسسره و داماد مکرم مرجع عالیقدر جهان تشیع، حضرت آیتالله العظمی حاج سید محمدرضا گلپایگانی قدسسره بودند.
در کتاب ارزشمند گنجینه دانشمندان، جلد هشتم، صفحه ۲۴۵، ضمن معرفی خاندان معظم موحد ابطحی، به سیادت این خاندان و انتساب نسب شریف آنان به حضرت موسی بن جعفر علیهماالسلام تصریح شده و ایشان نیز در شمار سادات جلیلالقدر موسوی معرفی گردیدهاند. نام آن فقید سعید در کنار دیگر شخصیتهای علمی این خاندان، در این اثر ماندگار به ثبت رسیده است.
تحصیلات و اساتید
ایشان تحصیلات مقدماتی علوم دینی را در حوزه علمیه اصفهان و در محضر استادان برجسته آن سامان آغاز کردند و از محضر علمی و تربیتی پدر بزرگوار خویش نیز بهرههای فراوان بردند. پس از پیمودن مراحل نخستین تحصیل، برای تکمیل مدارج علمی و بهرهگیری از محضر بزرگان حوزه، راهی حوزه مقدسه علمیه قم شدند و در جوار بارگاه نورانی کریمه اهلبیت، حضرت فاطمه معصومه سلاماللهعلیها، به تحصیل، تحقیق و تعمق در علوم اسلامی پرداختند.
معظمله از محضر شماری از بزرگترین استوانههای علمی حوزههای علمیه بهرهمند شدند که از جمله آنان میتوان به حضرات آیات عظام و علمای اعلام زیر اشاره کرد:
آیتالله العظمی سید حسین بروجردی قدسسره؛
آیتالله العظمی سید محمدرضا گلپایگانی قدسسره؛
آیتالله العظمی امام خمینی قدسسره؛
آیتالله العظمی میرزا هاشم آملی قدسسره؛
آیتالله العظمی محقق داماد قدسسره؛
آیتالله العظمی سید محمدباقر موحد ابطحی قدسسره؛
آیتالله العظمی سید محمدعلی موحد ابطحی قدسسره؛
آیتالله حاج آقا مرتضی حائری یزدی قدسسره؛
آیتالله ستوده قدسسره و...
بهرهمندی از محضر این بزرگان و انس با مکتب علمی و تربیتی آنان، سهمی بسزا در شکلگیری شخصیت علمی و حوزوی ایشان داشت. آن مرحوم پس از پیمودن مدارج علمی، خود در شمار مدرسان حوزه علمیه قم قرار گرفتند و سالیان متمادی در مدرسه مبارکه آیتالله العظمی گلپایگانی قدسسره به تدریس علوم دینی اشتغال ورزیدند و در تربیت و پرورش طلاب علوم اهلبیت علیهمالسلام ایفای نقش کردند.
خاطراتی از جایگاه علمی خاندان موحد ابطحی در محضر اعاظم حوزه
از جمله شواهد ارزشمند درباره جایگاه علمی و پیشینه حوزوی خاندان موحد ابطحی، خاطراتی است که دانشمند معزز، حجتالاسلام والمسلمین، حضرت آقای حاج سید مصطفی میرلوحی دامعزّه، از ارتباط این خاندان با بزرگان حوزه و حضرت امام خمینی قدسسره روایت میکنند.
ایشان چنین نقل میفرمایند:
«مکرر از داییجان، حضرت آیتالله حاج آقا رضا موحد ابطحی اعلیالله مقامه، شنیدم که میفرمودند: هر روز در درس حضرت امام خمینی قدسسره شرکت میکردیم و ایشان هنگام پایان درس و پایین آمدن از منبر، بیاستثنا احوال پدرم، مرحوم آیتالله حاج سید مرتضی موحد ابطحی را جویا میشدند.
همچنین نقل میفرمودند که حضرت امام در جلسات درس، توجه و عنایت ویژهای به چهار برادر موحد ابطحی، بهویژه حضرت آیتالله حاج سید محمدباقر موحد ابطحی داشتند؛ چراکه ایشان از مستشکلان برجسته و صاحبنظر در دروس اعاظمی همچون آیات عظام بروجردی و گلپایگانی و دیگر بزرگان حوزه بودند.
خود حضرت آیتالله حاج آقا رضا موحد ابطحی نیز در منزلشان تصویری را به بنده نشان دادند که در آن، در کنار حضرت امام خمینی قدسسره، در اجتماع عظیم مدرسه فیضیه حضور داشتند.
این همان تصویر تاریخی از مراسم عزاداری شهدای پانزدهم خرداد ۱۳۴۲، مصادف با دوازدهم محرم ۱۳۸۳ قمری، در مدرسه فیضیه است؛ صحنهای جانسوز که حضرت امام در میان جمعی از شاگردان، طلاب و فضلای حوزه، در سوگ آن شهیدان اشک میریزند. در این تصویر، در کنار امام، شهید آیتالله خامنهای و با فاصلهای اندک، حضرت آیتالله حاج آقا رضا موحد ابطحی نیز دیده میشوند.
همان تصویر را چند سال پیش نیز در موزه حوزه علمیه قم، در سفری که به اتفاق جنابعالی و جمعی از علما داشتیم، مشاهده کردیم.
نکته جالب توجه آنکه مرحوم آیتالله باقری کنی، برادر بزرگوار حضرت آیتالله مهدوی کنی، مکرر از این چهار برادر بزرگوار با تعبیر «چهار نور» یاد میفرمودند. ایشان همواره با شور و محبت از دوران تحصیل در مدرسه حجتیه سخن میگفتند و یادآور میشدند که حجره خاندان کنی در جوار حجره برادران موحد ابطحی و نیز در نزدیکی حجره برادران خامنهای قرار داشت.
اینها تنها بخشی از دهها خاطره و حقیقت ارزشمند درباره حضور علمی و شاگردی چهار برادر موحد ابطحی در محضر بزرگان حوزه است؛ حقایقی که شایسته است با دقت و امانت، گردآوری و برای آیندگان ثبت شود. چه بسیار خاطرات، مباحثات علمی و حقایق ناگفتهای که در طول دهه سی شمسی، میان این بزرگان و در محضر اساتیدی همچون آیات عظام بروجردی، گلپایگانی، امام خمینی و علامه طباطبایی قدسسرهم رقم خورده است؛ گنجینهای از تاریخ علمی و معنوی حوزههای علمیه که نباید در گذر زمان به فراموشی سپرده شود.»
این روایت، افزون بر بازتاب جایگاه علمی چهار برادر موحد ابطحی، از عمق پیوندهای علمی و اخلاقی میان خاندانهای ریشهدار روحانیت و نسلهای مختلف عالمان حوزه حکایت دارد؛ پیوندهایی که ثبت و صیانت از آنها، بخشی از پاسداشت تاریخ علمی تشیع است.
خدمات تبلیغی و اجتماعی
یکی از برجستهترین ابعاد حیات علمی و اجتماعی آن عالم وارسته، اهتمام پیوسته به امر تبلیغ دین و حضور مؤثر در متن جامعه بود. ایشان در ایام تبلیغ، همراه با برادر بزرگوار خویش، حضرت آیتالله العظمی سید محمدباقر موحد ابطحی قدسسره، به منطقه اقلید امام زمان ارواحنا فداه عزیمت میکردند و قریب به پنجاه سال، ارتباط تبلیغی، دینی و معنوی خویش را با مردم آن سامان استمرار بخشیدند.
این حضور دیرپا، بههیچروی در محدوده یک فعالیت تبلیغی موسمی خلاصه نمیشد؛ بلکه جلوهای روشن از احساس مسئولیت دینی، پیوند عمیق روحانیت با مردم و اهتمام به پاسداری از هویت اعتقادی و فرهنگی جامعه بود. پنج دهه حضور و خدمت در کنار مردم، خود گواهی بر استواری عهد ایشان در مسیر تبلیغ و ترویج معارف اهلبیت علیهمالسلام است.
ایشان در کنار فعالیتهای علمی و تبلیغی، در تأسیس، توسعه و تقویت مراکز مذهبی و فرهنگی نیز نقشی مؤثر و ماندگار ایفا کردند. تأسیس حسینیه و هیئت قمر بنیهاشم علیهالسلام در جوار امامزاده عبدالرحمن علیهالسلام، از جمله خدمات ارزشمند ایشان به شمار میرود. همچنین در منطقه سده و سرحد، با همکاری برادر بزرگوارشان، در بنیانگذاری مسجد صاحبالزمان ارواحنا فداه، مسجد جامع و مجموعهای از مراکز فرهنگی و مذهبی مشارکت داشتند و برای گسترش فعالیتهای دینی و اجتماعی آن منطقه اهتمامی جدی ورزیدند.
خدمات و مجاهدتهای ایشان در دوران انقلاب اسلامی نیز شایان توجه است. در جریان حوادث و مبارزات انقلابی منطقه اقلید امام زمان ارواحنا فداه، مورد تعرض قرار گرفتند و در پی آن، پای مبارکشان دچار شکستگی شد؛ بااینحال، این حادثه نیز نتوانست خللی در عزم و اراده ایشان برای خدمت به دین و مردم پدید آورد. همچنین در دوران دفاع مقدس، در پشتیبانی از جبهههای نبرد و یاریرسانی به رزمندگان اسلام، مساعدتها و خدمات فراوانی از خود به یادگار گذاشتند.
از دیگر ابعاد برجسته فعالیتهای ایشان، ارتباط وثیق و دیرینه با ساحت مرجعیت شیعه و ایفای نقش در خدمت به بیت رفیع مرجعیت بود. ایشان در شمار اعضای برجسته و مورد وثوق هیئت استفتای مرجع عالیقدر جهان تشیع، حضرت آیتالله العظمی گلپایگانی قدسسره، قرار داشتند و قریب به سه دهه نیز از معتمدان عالیرتبه و مورد اعتماد مرحوم آیتالله العظمی صافی گلپایگانی قدسسره به شمار میرفتند.
از دیگر جلوههای اهتمام آن مرحوم به گسترش معارف دینی و تقویت زیرساختهای تبلیغی کشور، مشارکت، پیگیری و اهتمام در احداث مراکز فرهنگی و خانههای عالم در استانهای مختلف، از جمله مازندران، گیلان، تهران و فارس بود؛ خدمتی ماندگار که از نگاه عمیق ایشان به ضرورت استقرار، پشتیبانی و تقویت حضور روحانیت در متن جامعه حکایت داشت. این اهتمام را باید فراتر از یک اقدام عمرانی، گامی مؤثر در تحکیم بنیانهای فرهنگی و اعتقادی مناطق مختلف کشور و زمینهساز استمرار فعالیتهای تبلیغی دانست.
سلوک معنوی و ارادت فاطمی
آنچه شخصیت این عالم فقید را از بسیاری از همعصرانش متمایز میساخت، تنها مراتب علمی، خدمات حوزوی و فعالیتهای اجتماعی ایشان نبود؛ بلکه عمق دلبستگی قلبی، خلوص باطنی و سلوک معنوی ایشان در آستان مقدس اهلبیت علیهمالسلام، از برجستهترین ابعاد شخصیت روحی و اعتقادی آن بزرگوار به شمار میرفت.
ایشان از بزرگمردانی بودند که غربت اهلبیت علیهمالسلام را نه صرفاً در صفحات تاریخ و لابهلای متون روایی، بلکه با تمام وجود خویش احساس میکردند. قلبشان در سوگ مظلومیت عترت میتپید و دیدگانشان در یاد مصائب خاندان عصمت و طهارت، بهویژه حضرت صدیقه طاهره، فاطمه زهرا سلاماللهعلیها، پیوسته آکنده از اشک و اندوه بود.
ایام فاطمیه برای ایشان تنها موسم برگزاری مجالس عزا و یادآوری مصائب نبود؛ بلکه روزگار تجدید عهد با حقیقت ولایت و اظهار ارادت به ساحت بانویی بود که مظلومیتش در ژرفای تاریخ تشیع ریشه دوانده است. دلدادگی ایشان به حضرت زهرا سلاماللهعلیها از ویژگیهای ممتاز روحی و اعتقادی آن مرحوم بود؛ عشقی که در وجودشان به یک احساس عاطفی محدود نمیشد، بلکه در باور، رفتار، عبادت و سراسر حیات ایشان ریشه داشت.
زهد و پارسایی، خضوع و خشوع، صفای باطن، اخلاص در عمل و پرهیز از اظهار و بازگویی حالات معنوی، از خصال برجسته آن عالم وارسته بود. از ویژگیهای اخلاقی ایشان، کتوم بودن در نقل کرامات و حالات خاص معنوی بود؛ بهگونهای که اهل معنا و آشنایان با شخصیت ایشان، از برخی حالات روحی و معنوی ویژه آن بزرگوار سخن میگفتند، حال آنکه خود، همواره از بازگویی و اظهار این امور پرهیز داشتند.
معظمله سالهایی از عمر شریف خویش را در اعتکاف و خلوتهای عبادی در مسجد امام سپری کردند. انس با عبادت، مناجات، ذکر الهی و خلوت با پروردگار، از ارکان ثابت زندگی معنوی ایشان بود؛ خلوتهایی که در کنار حضور اجتماعی و فعالیتهای علمی و تبلیغی، از پیوند عمیق میان مسئولیت دینی و تهذیب نفس در سیره ایشان حکایت میکرد.
انس با مسجد مقدس جمکران و ساحت حضرت ولیعصر ارواحنا فداه
از برجستهترین جلوههای سلوک معنوی آن عالم ربانی، عشق بیقرار و پیوند قلبی عمیق ایشان با حضرت صاحبالزمان عجلاللهتعالیفرجهالشریف بود؛ پیوندی که نه در حد اظهار محبت و بیان ارادت، بلکه در متن برنامه عبادی و حیات معنوی ایشان تجلی داشت.
مسجد مقدس جمکران برای ایشان صرفاً مکانی برای زیارت و عبادت نبود؛ بلکه مأمنی برای نجواهای عاشقانه، عرض ارادت، توسل و اظهار فقر و نیاز به محضر امام عصر ارواحنا فداه به شمار میرفت. مداومت بر حضور در این مکان مقدس، توسل و استغاثه به ساحت حضرت ولیعصر عجلاللهتعالیفرجهالشریف و نگارش عریضه، بخشی از برنامه مستمر معنوی و زندگی عبادی ایشان بود.
از نکات قابل توجه در این زمینه، نقل شده است که مرحوم آیتالله العظمی گلپایگانی قدسسره نیز برخی از عرایض و درخواستهای خویش را به ایشان میسپردند تا در مسجد مقدس جمکران، به چاه عریضه بسپارند. در میان این موارد، از عریضهای در دوران جنگ یاد میشود که بنا بر نقل، از آخرین عرایض ایشان بوده و پس از آن، جنگ به پایان رسیده است.
این حکایت، فارغ از داوری درباره جزئیات و چگونگی آن، از یکسو جلوهای از اعتماد معنوی و اطمینان قلبی آن مرجع عالیقدر به شخصیت متدین و مورد وثوق داماد خویش را آشکار میسازد و از سوی دیگر، عمق انس و پیوند معنوی آن مرحوم با آستان حضرت ولیعصر ارواحنا فداه را بازمینمایاند.
پیوند با خاندان مرجعیت و جایگاه علمی
انتساب خانوادگی و پیوند سببی آن مرحوم با خاندان مرجعیت، در کنار شخصیت علمی، معنوی و خدمات حوزوی ایشان، جایگاهی ممتاز برایشان رقم زده بود. دامادی بیت رفیع مرجعیت، حضرت آیتالله العظمی گلپایگانی قدسسره، برای ایشان صرفاً یک نسبت خانوادگی نبود؛ بلکه زمینهای برای انس نزدیکتر با فضای علمی، معنوی و تشکیلاتی یکی از بزرگترین بیوت مرجعیت شیعه فراهم آورده بود.
در کنار خاطرات مربوط به حضرت امام خمینی قدسسره، روایت دیدار خاندان علمی موحد ابطحی با رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای، نیز از جمله خاطرات ارزشمند و شایسته ثبت در تاریخ این خاندان است.
حجتالاسلام والمسلمین حاج سید مصطفی میرلوحی دامعزّه در ادامه خاطرات خود چنین روایت میکنند:
«خاطره دیدار خاندان علمی موحد ابطحی با رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای، نیز شایان توجه و ثبت است؛ دیداری که به دعوت پرمهر ایشان در بیت رهبری برگزار شد و طی آن، جمعی از خاندان موحد ابطحی، بهویژه حضرت آیتالله حاج آقا رضا موحد ابطحی و دیگر برادران بزرگوارشان که از اصفهان به تهران تشریف آورده بودند، مورد استقبال و تفقد ویژه معظمله قرار گرفتند.
استقبال کمنظیر رهبر شهید از این خاندان علمی، پیام ارزشمند و ماندگار ایشان درباره داییجان، حضرت آیتالله حاج سید محمدباقر موحد ابطحی، و نیز احوالپرسی و تفقد از یکایک برادران معظم، جلوهای از شناخت و ارجگذاری ایشان نسبت به جایگاه علمی و معنوی این خاندان بود. پس از آن نیز، به مناسبت رحلت حضرت آیتالله حاج سید علیآقا موحد ابطحی، پیام محبتآمیز دیگری از سوی ایشان صادر شد.»
این دیدار و خاطرات مربوط به آن، در کنار روایت حضور خاندان موحد ابطحی در محافل علمی حوزه و ارتباط آنان با مراجع و بزرگان، تصویری روشن از جایگاه علمی و پیوندهای دیرینه این خاندان در تاریخ معاصر روحانیت شیعه به دست میدهد.
در یکی از این دیدارها نیز از خاندان علمی موحد ابطحی و جایگاه علمی و پیشینه حوزوی آن خاندان تجلیل به عمل آمد. در خلال این گفتوگو، خاطرهای از حضور در درس خارج فقه آیتالله العظمی بروجردی قدسسره نقل شد؛ به این مضمون که ایشان به مدت دو سال در درس آن مرجع بزرگ شرکت داشتهاند و در آن جلسات، برادر بزرگوار این عالم فقید، حضرت آیتالله العظمی سید محمدباقر موحد ابطحی قدسسره را مشاهده میکردند که در میانه مباحث درس، با بیانی شیوا و لهجهای دلنشین، چند قدم پیش میآمدند و اشکالات علمی خویش را مطرح میساختند.
این خاطره، افزون بر بازتاب جایگاه علمی خاندان موحد ابطحی، گویای سابقه دیرینه حضور، مشارکت و نقشآفرینی این خاندان در عالیترین محافل علمی حوزههای علمیه است؛ خاندانی که نام آن در حافظه علمی حوزه، با تحقیق، فقاهت، مرجعیت و دلبستگی به مکتب اهلبیت علیهمالسلام قرین بوده است.
فرجام عمر؛ عروج در ایام فاطمیه
سرانجام، این عالم فاطمی و منتظر، پس از هشتاد و شش سال عمر آمیخته با علم، عبادت، تبلیغ، خدمت و دلدادگی به آستان اهلبیت علیهمالسلام، در ایام حزن و ماتم فاطمیه و در آستانه اذان مغرب، دعوت حق را لبیک گفت و از سرای فانی به دیار باقی شتافت.
چه تقارن تأملبرانگیز و معناداری است که مردی با چنین دلبستگی ژرف و بیپیرایهای به حضرت صدیقه طاهره سلاماللهعلیها، در روزگار سوگ و عزای آن بانوی مظلوم، چشم از جهان فروبست؛ گویی واپسین برگ دفتر عمرش نیز با همان حقیقتی پیوند خورد که سالیان متمادی، اشک و آه و دلدادگی خویش را نثار آن کرده بود.
او از تبار عالمان دلباخته ولایت بود؛ مردی که علم را با اخلاص، تبلیغ را با مجاهدت، عبادت را با توسل و انتظار را با اشک و استغاثه درآمیخته بود. عمر شریفش در مسیر ترویج معارف اهلبیت علیهمالسلام سپری شد و آثار و یادگارهای علمی، تبلیغی و فرهنگی او، در کنار نام نیک و خاطره ماندگارش، در میان خاندان علم و مردمان آن سامان باقی خواهد ماند.
آیتالله آقای حاج سید محمدرضا موحد ابطحی اصفهانی، تنها یک عالم حوزوی نبود؛ بلکه از تبار مردانی بود که حیات خویش را در هوای ولایت تنفس کردند، با مصائب عترت زیستند، در مسیر نشر معارف اهلبیت علیهمالسلام از پای ننشستند و تا واپسین روزهای حیات، چشم امید از آستان مقدس حضرت ولیعصر ارواحنا فداه برنداشتند.
نام و یاد آن فقید سعید، در حافظه خاندان مرجعیت، در میان شاگردان و ارادتمندان و در خاطره مردمی که قریب به پنج دهه از حضور تبلیغی و خدمات دینی ایشان بهرهمند بودند، باقی خواهد ماند.
رحمت و رضوان بیکران الهی بر آن روح پاک باد و حشرش با حضرت صدیقه طاهره، فاطمه زهرا سلاماللهعلیها، و اجداد طاهرینش علیهمالسلام محشور و مقرون باد.
أَعْظَمَ اللَّهُ أُجُورَنَا وَأُجُورَكُمْ
والسلام علیه یوم وُلِدَ، ویوم مات، ویوم یُبعَثُ حَیّاً.




