دغدغه کشاورزان برنج و راهکار پیمان فلسفی

به گزارش راه شلمچه، ریاضیات تولید برنج در ایران نشان از یک بحران ساختاری دارد. با افزایش هزینه‌های شخم، کود و سم که بخش بزرگی از درآمد تولیدکننده را می‌بلعد، کشاورزان اکنون در برابر قدرت خرید پایین کارتل‌های واردکننده و واسطه‌ها قرار گرفته‌اند. این گزارش با نگاهی به آمار هزینه‌های هکتاری و نظرات کارشناسی، چگونگی اثرگذاری سیاست‌های ارزی بر قیمت تمام‌شده و نیاز به بازگشت نقش تعاونی‌ها را بررسی می‌کند.

با پایان یافتن فصل برداشت برنج، هنوز سایه سنگین دغدغه‌های مالی بر شالیزارهای شمال سنگینی می‌کند. در حالی که هزینه‌های تولید به دلیل حذف ارز ترجیحی و تورم نهاده‌ها به شکلی بی‌سابقه افزایش یافته، دلالان و کارتل‌های بزرگ با روش «پیش‌خرید»، سود اصلی را از چنگ کشاورز درآورده و به جیب می‌زنند. در این گزارش، با بررسی دقیق هزینه‌های تولید و با توجه به دغدغه‌های کشاورزان در این باره تحلیل پیمان فلسفی نماینده مردم تهران، عضو کمیسیون کشاورزی و رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی ریشه‌ی بحران و راهکار نجات تولیدکنندگان را بازخوانی می‌کنیم.

 وضعیت بازار

پیمان فلسفی عضو کمیسیون کشاورزی مجلس در این باره می‌گوید: ارقام محلی برنج مثل طارم هاشمی در بین محصولات برنج شناخته شده تر است و عملکرد تولید آن یعنی متوسط عملکرد تولید از ارقام پرمحصول پایین‌تره ولی کیفیتش و طعم و عطر و بو با ذائقه ایرانی بسیار سازگارتر است و مقدار برداشت این نوع محصول پایین است. در این حال هزینه‌های تولید مثل هزینه کود سم سایر نهاده‌ها و مکانیزاسیون ماشین آلات و .. روز به روز بالا رفته و قیمت تمام شده برنج را هم برده است. با حدف ارز ترجیحی، برنج در واقع به عنوان یک کالای اساسی قیمتش هم افزایش پیدا کرد چون بعضی از نهاده ها مثل سم مثل کود و خدمات مختلفی که ارائه می‌شد تحت تاثیر همین قیمت ارز ترجیحی بود و این به طور مستقیم یا غیر مستقیم اثر خودش را روی قیمت تمام شده کالا گذاشت در عین حال برنج وارداتی هم باز به دلیل همین برداشتن ارز ترجیحی قیمتش بالا کشید و این افزایش قیمت برنج عمدتاً به خاطر همین موضوع بود. وقتی ارز ترجیحی حذف شود روی تمام اقلام دیگر هم اثر می‌گذارد و قیمت تمام اقلام دیگر هم افزایش پیدا می‌کند.

البته مشکل دیگری را که نباید نادیده گرفت بحث تقلب برنج که بعضا برنج وارداتی و یا برنج با کیفیت داخلی را با برنج مرعوب مخلوط کرده و به دست مصرف کننده می‌رسانند.

• دولت باید از نقش مستقیم در خرید تضمینی فاصله گرفته و نقش نظارتی و تسهیل‌گری (از طریق تعاونی‌ها) را ایفا کند تا واسطه‌ها حذف شوند

یعنی تعاونی‌های تولید و اتحادیه‌های متولی امر تولید برنج در ارتباط با تامین کالا، تامین نهاده‌ها، تامین بذر، تامین خدمات و تامین ماشین آلات به صورت ارزان‌تر باید در اختیار کشاورزان قرار بگیرد که متاسفانه الان تشکل‌های تولیدی چنین نقشی را ایفا نمی‌کنند.

بعد تامین منابع مالی باید توسط بانک‌ها صورت بگیرد. خرید تضمینی برنج هم در زمان خاص خودش انجام بگیرد اگر به میزان کافی خرید تضمینی برنج در زمان مناسب توسط همین تشکل‌ها و اتحادیه‌ها صورت بگیرد قیمت برنج کنترل می‌شود و با حذف واسطه‌ها، قیمت برنج هم پایین می‌آید.

الان متاسفانه کارتل‌ها و شرکت‌های بزرگی که وارد کننده برنج هستند می‌آیند برنج را با قیمت پایین از کشاورز می خرند. کشاورزی که هنوز برنجش را برداشت نکرده یعنی به صورت شلتوک از آنها می‌خرند. همین کارتل‌های بزرگ می‌آیند پیش خرید می‌کنند و با قیمت بسیار پایین‌تر از آن چیزی که به دست من و شما و مصرف کننده میرسد. در حالی که اگر تعاونی‌ها که خود کشاورزان عضو آن هستند زودتر به جای دلالان خرید را انجام بدهند هم کشاورزان متضرر نمی‌شوند و هم برنج با قیمت مناست و واقعی به دست مضرف کننده می‌رسد و حتی ارز ترجیحی هم برداشته شود.

دولت باید یک برنامه‌ای داشته باشد و چاره‌ای بیندیشد نه اینکه این خرید تضمینی را  دولت انجام بدهد. بلکه تشکل‌ها، تعاونی‌ها و یا اتحادیه‌ها انجام بدهند و آنها باید از طریق بانک‌ها تامین مالی شوند نه اینکه بگوییم دولت پول بیاورد و در بودجه سالیانه مجلس تصویب کند و این راه غلطی خواهد بود.

بر اساس گزارش میدانی خبرنگار راه شلمچه، برآورد هزینه‌های تولید برنج (در هر هکتار) حدودا به شرح زیر است:

• خزانه و آماده‌سازی: ۵۰ میلیون تومان
• نهاده‌ها (کود و سم): ۶۴ میلیون تومان
• شالی‌کوبی و عملیات: ۴۲ میلیون تومان
• (سایر هزینه‌ها شامل کارگری و…)

 تولید برنج در هر هکتار حدودا ۲.۷ تن است در حالی که قیمت خرید از کشاورز بسیار پایین است و این نشان‌دهنده ضرر یا سود بسیار ناچیز برنجکاران است. 

شایان ذکر است عموم بیشتر کشاورزان کمتر از یک هکتار زمن کشاورزی دارند.