به گزارش راه شلمچه، اربعین به معنای چهلم است و ۲۰ صفر را که چهل روز بعد از شهادت امام حسین(ع) در روز عاشورا است، اربعین حسینی یا روز اربعین می‌نامند. طبق نقل‌های تاریخی، جابر بن عبدالله انصاری، صحابی پیامبر اسلام(ص)، به همراه عطیه عوفی در اولین چهلم شهادت امام حسین(ع) به‌عنوان اولین زائر بر سر مزار امام حسین(ع) حاضر شده و قبر امام حسین را زیارت کرده است. بنابه نقل کتاب «لهوف»، بازماندگان حادثه کربلا نیز در این روز به کربلا بازگشته و قبر امام حسین(ع) و سایر شهدای کربلا را زیارت کرده‌اند.
بازگشت اسیران کربلا
سید ابن طاووس در لهوف نقل کرده است هنگامی که اسیران کربلا در راه بازگشت از شام، به عراق رسیدند، به راهنمایشان گفتند «ما را از راه کربلا ببر». پس هنگامی که آنها به قتلگاه رسیدند، جابر بن عبدالله انصاری و برخی از بنی‌هاشم را دیدند که برای زیارت قبر امام حسین(ع) آمده بودند. پس با گریه و اندوه مجلس عزایی برپا کردند و پس از چند روز به مدینه بازگشتند. البته سید بن طاووس تاریخ ورود به کربلا را ذکر نکرده است. وی در کتاب اقبال الاعمال ورود اسرا به کربلا و همچنین مدینه در روز اربعین را بعید دانسته است. سید محمدعلی قاضی طباطبایی (۱۲۹۳-۱۳۵۸ش) در کتاب تحقیق درباره اولین اربعین حضرت سیدالشهداء(ع)، بازگشت اسرا به کربلا در اولین اربعین را درست دانسته است. برخی نیز با توجه به شواهد و قراینی همچون درستی احتمال الحاق سر امام حسین(ع) به بدنش در روز اربعین، محل دفن سر و وجه استحباب زیارت اربعین حضور اسرا در کربلا را پذیرفتنی دانسته‌اند.شیخ مفید و شیخ طوسی و کفعمی تصریح کرده‌اند که کاروان اهل بیت (ع)، پس از برگشت از شام، به مدینه رفته‌اند نه کربلا. گروهی مانند محدث نوری و شیخ عباس قمی نیز معتقدند به دلیل دوری مسافت، ممکن نیست بازماندگان کربلا چهل روز بعد از عاشورا به کربلا بازگشته باشند؛ زیرا پیمودن مسیر کوفه تا شام و سپس بازگشت به کربلا در مدت زمان ۴۰ روز، برای کاروان اسرای کربلا ممکن نبوده است. علاوه بر این برخی بر این باورند که گزارش معتبری نیز بر اثبات این رویداد در دست نیست.
گروهی نیز ضمن پذیرش اصل بازگشت کاروان اسرای بازماندگان به کربلا در مسیر شام به مدینه، زمان آن را حدود پایان صفر و اوایل ربیع الاول و یا زمانی بعد از آن دانسته‌اند.[نیازمند منبع] برخی دیگر، اربعین سال‌های بعد را زمان این رویداد شمرده‌اند.
الحاق سر به بدن
براساس قول مشهور، سر امام حسین(ع) که در روز عاشورا جدا شده بود، در روز اربعین به بدنش در کربلا ملحق شد. این قول مشترک میان بسیاری از مورخان و اندیشمندان شیعه و سنی است.
ابن شهر آشوب سخن سید مرتضی که گفته است «روایت کرده‌اند که سر امام حسین(ع) با جسد در کربلا دفن شد»، نقل کرده و سپس از قول شیخ طوسی نقل کرده است که به سبب ملحق شدن سر امام به بدن و دفن آن، زیارت اربعین توصیه شده است.
براساس برخی گزارش‌های حدیثی و تاریخی، سر امام حسین(ع) در حرم امام علی(ع) در نجف، قبرستان بقیع در مدینه، دمشق و مصر دفن شده است.
زیارت اربعین
در حدیثی از امام حسن عسکری(ع) زیارت اربعین یکی از پنج نشانه برای مؤمن شمرده شده است. زیارت‌نامه‌ای برای روز اربعین از امام صادق(ع) نقل شده است. شیخ عباس قمی این زیارت‌نامه را در مفاتیح الجنان در باب سوم بعد از زیارت عاشورا غیر معروفه، با عنوان زیارت اربعین نقل کرده است.
به گفته قاضی طباطبایی زیارت روز اربعین در نزد شیعیان زیارت «مَرَدّ الرَّأس» نیز خوانده می‌شود. مَرَدُ الرأس یعنی بازگرداندن سر، و منظور آن است که در این روز که اسرای اهل بیت به کربلا بازگشتند سر امام حسین(ع) را نیز به کربلا آوردند و دفن کردند.
راهپیمایی اربعین
قاضی طباطبایی در کتاب تحقیق درباره اول اربعین سیدالشهداء می‌نویسد: حرکت به سوی کربلا در روز اربعین از زمان امامان معصوم(ع) در بین شیعیان رایج بوده است و شیعیان حتی در زمان بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز به این حرکت مقید بوده‌اند. توصیه به زیارت اربعین باعث شده است که شیعیان به ویژه ساکنان عراق، از نقاط مختلف این کشور به سوی کربلا حرکت کنند. این حرکت که غالباً به صورت پیاده صورت می‌گیرد یکی از پرجمعیت‌ترین راهپیمایی‌ها در جهان شمرده می‌شود. پس از سقوط حزب بعث عراق جمعیت این زائران چند برابر شده است، به طوری که گزارش‌ها از حضور ۱۵ میلیون زائر در سال ۱۳۹۲ش، حدود ۲۰ میلیون در سال ۱۳۹۳ش و ۲۷ میلیون در سال ۱۳۹۴ش خبر داده‌اند.
آمار وزارت کشور عراق حاکی از آن است که در سال ۱۳۹۲ش دست‌کم یک میلیون و ۳۰۰ هزار زائر خارجی به عراق آمده و در راهپیمایی اربعین شرکت کرده‌اند.
انتفاضه اربعین
در إنتفاضه صفر عراق، شیعیان عراق در قالب پیاده‌روی اربعین بر ضد حکومت حزب بعث در صفر سال ۱۳۹۷ق (برابر با ۱۹۷۷م-۱۳۵۵ش) قیام کردند. در این سال حزب بعث عراق برگزاری مراسم‌های مذهبی و برقراری موکب و پیاده‌روی به کربلا را ممنوع کرد؛ اما مردم نجف در ۱۵ صفر آماده برگزاری مراسم پیاده‌روی اربعین شده و به سمت کربلا حرکت کردند. این حرکت با برخورد حکومت صدام حسین مواجه شد و تعدادی از مردم کشته و گروهی نیز زندانی شدند. سید محمدباقر حکیم در این انتفاضه به حبس ابد محکوم شد و برای برخی علما همچون علامه عسکری، سید محمدحسین فضل‌الله که از عراق فرار کرده بودند، نیز حکم اعدام غیابی صادر شد.«کربلا را تو مپندار که شهری در میان شهر‌ها و نامی است در میان نام‌ها.
نه، کربلا حرم حق است و هیچ کس را جز یاران امام حسین (علیه‌السلام) راهی
به سوی حقیقت نیست.کربلا، ما را نیز در خیل کربلاییان بپذیر. ما می‌آییم تا بر خاک تو بوسه زنیم و آن‌گاه روانه دیار قدس شویم.»
این کلام سید شهیدان اهل قلم سید مرتضی آوینی است.
فردا
اربعین حسینی است. اربعین یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای مذهبی جهان اسلام
است که هر سال میلیون‌ها زائر از کشورهای مختلف برای حضور در مراسم
پیاده‌روی نجف تا کربلا راهی عراق می‌شوند.
رستاخیز بزرگی که دوستداران
و مشتاقان اهل بیت علیهم‌السلام در سراسر جهان را در سرزمین کربلا در عراق
گرد هم می‌آورد تا یاد رشادت‌های امام حسین علیه‌السلام و یاران باوفایش و
همچنین سختی‌ها و اسارت آل الله را زنده نگه دارند.
مسئله اربعین
حسینی و اقامه عزا و مجالس ذكر مصیبت در روایات متعدد مورد تأكید قرار
گرفته است، تا آنجا كه از امام حسن عسگری(ع) نقل شده است كه یکی از علامات
مؤمن زیارت اربعین است. این روایت نشان از اهمیت مسئله اربعین در مكتب
تشیع دارد و یكی از نشانه‌های ایمان و محبت نسبت به ائمه(ع) است.
بعد از
سقوط حکومت بعث صدام در عراق راه کربلا تقریبا از سال 1382 و به همت
بزرگمردی همچون شهید حاج قاسم سلیمانی باز شد و هر سال که می‌گذرد بر شور و
اشتیاق مردم برای شرکت در این مراسم معنوی افزوده می‌شود. در این میان
موکب‌های پذیرایی از زائران در مسیر نجف به کربلا و تمام شهرهای زیارتی
کاظمین و سامراء نیز به چشم می‌خورد و مردم عراق به صورت خودجوش و با تمام
وجود در خدمت زوار الحسین علیه‌السلام هستند.
بیش از بیست میلیون زائر حسینی در کربلا
طبق
آمارهای منتشر شده هر ساله تقریبا بیش از بیست میلیون نفر در روز اربعین
در شهر کربلای معلی و دیگر اماکن مقدس عراق گرد هم می‌آیند و مسیر نجف به
کربلا که حدود 85 کیلومتر است را به یاد مظلومیت و سختی‌های زینب کبری سلام
الله علیها و دیگر اسرای خانواده امام حسین علیه‌السلام پیاده طی می‌کنند
تا در مسیر مشایه یاد رشادت‌های اسرای کربلا را زنده نگه دارند و این‌جا
باز هم شهید آوینی می‌گوید: «بچه‌های ما امروز در تظاهرات و هیئت‌ها و
روضه‌خوانی‌ها بزرگ می‌شوند و شیر مادر را مخلوط با اشک‌های حسینی می‌مکند و
عشق حسین(ع) به جانشان آمیخته می‌گردد، مادرانی که دامن پاکشان پرورشگاه
مؤمنین مجاهدی است که تاریخ آینده کره زمین را با دست‌های توانمندشان
می‌نویسند و آینده انقلاب و حکومت جهانی عدل در سراسر کره زمین استمرار
می‌بخشند. بگذار دشمن خود را بفریبد و در انتظار از پا نشستن ما باشد و از
پیوند تاریخی ما با عاشورا غافل بماند. آینده از آن ماست.»
حفظ خاطره شهادت در برابر طوفان تبلیغات
«اهمیت
اربعین در آن است که در این روز، با تدبیر الهی خاندان پیامبر
(صلّی‌الله‌علیه‌وآله)، یاد نهضت حسینی برای همیشه جاودانه شد و این کار
پایه‌گذاری گردید. اگر بازماندگان شهدا و صاحبان اصلی، در حوادث گوناگون به
حفظ یاد و آثار شهادت کمر نبندند، نسل‌های بعد، از دستاورد شهادت استفاده
زیادی نخواهند برد... به همان اندازه که مجاهدت حسین‌بن‌علی(علیه‌السّلام)
و یارانش به عنوان صاحبان پرچم، با موانع برخورد داشت و سخت بود، به همان
اندازه نیز مجاهدت زینب (علیهاالسّلام) و مجاهدت امام سجّاد(علیه‌السّلام) و
بقیه بزرگواران، دشوار بود... درسی که اربعین به ما می‌دهد، این است که
باید یاد حقیقت و خاطره شهادت را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده
نگهداشت.»
اینها بخشی از بیانات رهبر شهیدمان در تاریخ 29 شهریور 1368
در دیدار با اقشار مختلف مردم مطرح گردیده است و درس بزرگ اربعین را یادآور
می‌شود.
