بسیج مستضعفین در پنجم آذر ۱۳۵۸، به فرمان امام خمینی(ره) تشکیل شد؛ فرمانی که بر ضرورت سازمان‌یافتن نیروهای مردمی برای دفاع از انقلاب، کشور و ارزش‌های اسلامی تأکید داشت. این نهاد در دی‌ماه ۱۳۵۹، پس از تصویب مجلس شورای اسلامی، به‌صورت قانونی رسمیت یافت و به‌تدریج در عرصه‌های گوناگون اجتماعی، فرهنگی و دفاعی نقش‌آفرینی کرد.

هفته بسیج، فرصتی برای گرامیداشت ایثار و جان‌فشانی انسان‌هایی است که در دوره‌های مختلف، برای حفظ امنیت، استقلال و سربلندی ایران از آسایش و حتی جان خود گذشتند. این هفته تنها یادآور یک سازمان یا مقطع تاریخی نیست؛ بلکه بازخوانی اندیشه‌ای است که بر اتحاد، حضور مسئولانه مردم، اخلاص و یاری‌رساندن به جامعه استوار است.

بسیج را نمی‌توان صرفاً محصول انقلاب اسلامی یا جنگ تحمیلی دانست. در نگاهی اعتقادی، روحیه همیاری، فداکاری و همراهی جمعی، ریشه در آموزه‌های اسلامی و فرهنگ دیرپای ملت‌های مسلمان دارد. آنچه در عصر معاصر با تدبیر امام خمینی(ره) و همراهی میلیون‌ها انسان باایمان شکل تازه‌ای یافت، سازمان‌یافتن دوباره همین ظرفیت مردمی در پاسخ به نیازهای زمان بود؛ ظرفیتی که در بزنگاه‌های حساس، از دفاع از کشور تا خدمت به مردم، خود را نشان داده است.

اوج حضور بسیجیان در سال‌های جنگ تحمیلی رژیم بعثی علیه ایران رقم خورد؛ زمانی که نیروهای داوطلب از شهرها و روستاهای گوناگون، برای دفاع از میهن راهی جبهه‌ها شدند. آنان در کنار نیروهای نظامی، با ایثار و مقاومت در برابر ارتش بعث عراق ایستادند و در تاریخ دفاع مقدس، حماسه‌هایی ماندگار آفریدند. شمار بسیاری از این رزمندگان جان خود را در راه دفاع از کشور فدا کردند و یاد و نامشان به بخشی جدایی‌ناپذیر از حافظه تاریخی ایران تبدیل شد.

در روایت دفاع مقدس، بسیج تنها به حضور در خط مقدم محدود نبود. پشتیبانی مردمی از جبهه‌ها، امدادرسانی، تدارکات و همراهی خانواده‌ها نیز بخش مهمی از این مشارکت فراگیر را شکل می‌داد. همین پیوند میان رزمندگان و مردم، تصویری از همبستگی ملی را پدید آورد که در روزهای دشوار جنگ، پشتوانه‌ای مهم برای مقاومت کشور بود.

با پایان جنگ نیز مسئولیت بسیج پایان نیافت. این نهاد در دوره‌های مختلف، در عرصه‌هایی چون فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، امدادرسانی در بحران‌ها، کمک به مناطق نیازمند و مشارکت در طرح‌های خدمت‌رسانی حضور داشته است. بررسی و ارزیابی هر یک از این نقش‌ها، نیازمند توجه به شرایط و شواهد هر دوره است؛ اما اصل مشارکت داوطلبانه مردم در حل مسائل جامعه، همچنان از مفاهیم محوری در شناخت بسیج به شمار می‌رود.

هفته بسیج همچنین فرصتی برای انتقال تجربه‌ها و ارزش‌هایی چون مسئولیت‌پذیری، همدلی، فداکاری و خدمت بی‌منت به نسل‌های تازه است. بزرگداشت این هفته، زمانی معنای عمیق‌تری می‌یابد که یاد شهدا و ایثارگران با شناخت دقیق تاریخ، پاسداشت وحدت ملی و تلاش برای رفع نیازهای مردم همراه شود.

بسیج در حافظه تاریخی ایران، یادآور روزهایی است که مردم در کنار یکدیگر برای دفاع از سرزمین خود ایستادند. این روایت، از فرمان پنجم آذر ۱۳۵۸ آغاز می‌شود، در حماسه‌های دفاع مقدس جلوه می‌یابد و در مسئولیت‌پذیری و خدمت به جامعه استمرار پیدا می‌کند؛ روایتی از اراده جمعی ملتی که سربلندی ایران را در همبستگی و فداکاری می‌جوید.