ملت؛ قلب معادلات

رضا باقرپور - راه شلمچه؛ بعد از شروع جنگ رمضان، شاید لغت «ملت» را زیاد شنیده باشید. ایرانی‌ها به تعبیری این لغت را تعریف می‌کنند و دشمنانشان به تعبیری دیگر!

اطلاق ملت بودن به ایرانی‌ها چیز عجیبی نیست. تمدن هفت‌هزارساله این سرزمین، خود گواه تمام حرف‌هاست.

«هنری کیسینجر» سیاستمدار و وزیر خارجه آمریکا در دولت‌های «جرالد فورد» و «ریچارد نیکسون»، در مورد این تمدن می‌گوید: ما بعد از جنگ جهانی نشستیم و روی نقشه جای کشورها را مشخص کردیم، اما وقتی به اسم دو کشور رسیدیم، نمی‌دانستیم که چه کار کنیم و آن دو کشور ایران و مصر بودند؛ چون این دو کشور از ابتدا بودند و تمدن داشتند.

اما در این اثنا، چطور کشورهای حاشیه خلیج فارس و رژیم غاصب صهیونیستی از واژه «ملت» استفاده می‌کنند؟ اصلاً از کدام ملت حرف می‌زنند؟ کاش کسی به این سؤال پاسخ می‌داد که این مردمان کی و چگونه ملت شدند؟

کشوری که نهایتاً کمی بیش از نیم‌قرن سابقه دارد و بر اساس فروپاشی یک ملت دیگر شکل گرفته و همه‌چیزش ساختگی است، از مرزهایش تا برج‌هایش، چگونه می‌تواند ملت باشد؟

ملت شدن، تاریخ می‌خواهد؛ تمدن می‌خواهد؛ زیستن بر پایه فهم اجتماعی و سیاسی می‌خواهد؛ ایده‌ها و باورهای کهن و مترقی لازم دارد.

پانزده سال پیش، زبیگنیو برژینسکی در کتاب بینش استراتژیک؛ آمریکا و بحران قدرت جهانی، سناریویی را ترسیم کرد که امروز، از منظر تحولات منطقه، قابل تأمل به نظر می‌رسد.

او معتقد بود افول تدریجی قدرت آمریکا، بازیگران منطقه‌ای را به سمت اقدامات پیش‌دستانه سوق می‌دهد و احتمال تشدید تقابل ایران و اسرائیل را افزایش می‌دهد؛ بحرانی که می‌تواند پای آمریکا را نیز به یک رویارویی مستقیم، عمدتاً از طریق حملات هوایی، باز کند.

برژینسکی همچنین هشدار می‌دهد که چنین بحرانی، علاوه بر افزایش بهای انرژی، توازن ژئوپلیتیکی خاورمیانه را دگرگون کرده، امنیت اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس را با چالش روبه‌رو می‌کند و هم‌زمان از نفوذ آمریکا در منطقه می‌کاهد.

جمع‌بندی این تحلیل آن است که اگرچه برژینسکی افول نفوذ آمریکا در خاورمیانه را پیامد چنین تقابل‌هایی می‌دانست، اما تجربه نشان داده است که در مواجهه با تهدید خارجی، آنچه بیش از هر متغیر دیگری معادلات را دگرگون می‌کند، «ملت ایران» است. ریشه‌های تاریخی، هویت تمدنی و حس تعلق ملی ایرانیان، در بزنگاه‌های امنیتی به عاملی برای انسجام داخلی تبدیل می‌شود؛ ظرفیتی که نه‌تنها بسیاری از محاسبات راهبردی آمریکا را با چالش روبه‌رو می‌کند، بلکه خود به یکی از عوامل مؤثر در فرسایش نفوذ و قدرت آن در منطقه بدل می‌شود.